Digitaal publiceren

Utrecht, 11 november 2010  

Sinds de uitvinding van de boekdrukkunst is er grosso modo niet zoveel gewijzigd in het boekenvak, of het moest de toenemende invloed van de tussenhandel zijn. Aanvankelijk was de drukker tevens uitgever en boekhandelaar en zat er dus maar een enkele schakel tussen de auteur en de lezer. Inmiddels is die keten veel langer zoals we weten, waarbij de (digitale) (boek)handel steeds dominanter is geworden. Met de komst van nieuwe, digitale, technieken lijkt dit beeld weer te gaan kantelen.

Met name in de afgelopen 10 jaar heeft door digitalisering een revolutionaire ontwikkeling plaatsgehad in het vak. Printing on demand heeft een vaste plaats verworven als alternatieve productietechniek en het e-book en de e-reader zijn aan een snelle opmars begonnen. Het heeft er alle schijn van dat die revolutie in het volgende decennium, dat al over ruim een maand begint, nog heviger gaat woeden en het boekenvak als geheel niet onberoerd zal laten.

Je hoeft geen groot ziener te zijn om te voorspellen dat nieuwe spelers in de markt de traditionele schakels gaan verdringen. De vaste boekenprijs voor het e-book komt er niet of zal massaal ontdoken worden. Ondanks de Fransen, die doen wel vaker gekke dingen. De huidige wet zal het komende decennium evenmin overleven, dat is althans mijn overtuiging. Maar ook de techniek zal spectaculaire veranderingen laten zien. De huidige generatie e-readers met zwart-witscherm zal verdwijnen om plaats te maken voor tablets. De algemene trend is kleur en mobiel en dat zal heel snel gaan.

In principe kunnen auteurs en lezers zonder tussenkomst van anderen met elkaar communiceren. Uitgevers en/of andere partijen kunnen daar een rol bij spelen maar strikt noodzakelijk is dat niet. Steeds minder debuterende auteurs zullen hun manuscript aan een uitgever aanbieden maar al bij voorbaat zelf aan de slag gaan. Zij krijgen daarbij steeds meer en steeds betere hulpmiddelen ter beschikking. Behalve dat die hulpmiddelen steeds gebruikersvriendelijker worden, zien we ook dat de kosten steeds lager worden. Tot zelfs gratis aan toe. De vraag is daarom of de traditionele partijen in de uitgeefbranche nog een toekomst hebben.

Zeker is in ieder geval dat wie niet met de tijd meegaat uiteindelijk het loodje legt. Of je moet zorgen dat je als laatste overblijft, in dat geval is er misschien nog een rol weggelegd als nichespeler. Ik zou daar niet al mijn kaarten op inzetten, maar actief op zoek gaan naar nieuwe mogelijkheden en me daarbij beperken tot zaken die binnen bereik zijn. Niemand kan met zekerheid zeggen welke kant het precies opgaat en daarom zijn grote investeringen in kennis en hulpmiddelen nogal riskant. Het is voor een uitgever niet nodig om gedetailleerde kennis over digitaal uitgeven te verwerven. Andere partijen, zoals ICT bedrijven, hebben daar een natuurlijke voorsprong die moeilijk is te evenaren. Bovendien slepen zij geen historische ballast achter zich aan laten zij zich niet afremmen door heilige huisjes en andere obstakels.

Mijn advies aan uitgevers is om zich niet te laten leiden door de waan van de dag maar de grote lijnen in de gaten te houden. Ga niet opnieuw het wiel uitvinden en stort je niet hals over kop in de nieuwste hype. Doe waar je al goed in bent en doe dat beter. Vergeet de rest. Zoek samenwerking met anderen en vul elkaar aan. Ga niet uit van het verleden maar kijk naar de toekomst.